«Το αποτέλεσμα αυτής της εκτροπής, την οποία έχει υπογραμμίσει η ΠΑΣΕΓΕΣ στις προηγούμενες συνεδριάσεις της Επιτροπής Παρακολούθησης, εισπράττεται δυστυχώς σήμερα, μια και η διατιθέμενη Δημόσια Δαπάνη περιορίζεται  στο ύψος των 3,7 δις ευρώ, έναντι προβλεπόμενης ύψους 5,3 δις ευρώ. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν πραγματικά αναζητήθηκαν τα αίτια αυτού του οικονομικού εκτροχιασμού του Προγράμματος - στο επίπεδο έστω της αξιολόγησης της πορείας του - και αν  αποδόθηκαν ευθύνες. Πρόκειται για ένα καθαρά πολιτικής σημασίας ζήτημα που οφείλεται να καταγραφεί και να απαντηθεί

Σύμφωνα πάντως με τα στοιχεία της εξέλιξης των οικονομικών μεγεθών του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013, η πορεία απορρόφησης της Δημόσιας Δαπάνης κρίνεται προς το παρόν ικανοποιητική (ποσοστό απορρόφησης 15,7%), σε σχέση με την υποχρέωση εκταμίευσης της Κοινοτικής Συνδρομής, υπερκαλύπτοντας τον κανόνα ν+2 για το έτος 2010. Παραμένει ωστόσο ανοικτό το ζήτημα της επιτάχυνσης των πληρωμών, έτσι ώστε να καλυφθούν και οι στόχοι του Προγράμματος που θέτει το Υπουργείο Οικονομίας, που απαιτεί να καλυφθεί, μέσα στο επόμενο εξάμηνο, πληρωμή δημόσιας δαπάνης ύψους 300 εκατ. ευρώ, τόσο από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, όσο και από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αλιείας 2007-2013», τόνισε ο εκπρόσωπος της ΠΑΣΕΓΕΣ και συνέχισε: Σε σχέση με την προτεινόμενη τροποποίηση του Προγράμματος, αναγνωρίζεται ως θετικό στοιχείο η διασφάλιση των πόρων που έχουν παρακρατηθεί από τους καπνοπαραγωγούς, ύψους 568 εκατ. ευρώ για το σύνολο της τριετίας 2010-2013. Πρόκειται για την ικανοποίηση ενός σημαντικού αιτήματος, το οποίο η ΠΑΣΕΓΕΣ είχε θέσει προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, από τον Μάρτιο του 2008. Η ένταξη των καπνοπαραγωγών σε προσδιορισμένα μέτρα και δράσεις που αναφέρονται στη σχετική τροποποίηση, συμβαδίζει με τις προτάσεις που έχει επανειλημμένα υποβάλει η ΠΑΣΕΓΕΣ προς το Υπουργείο. Τονίζεται όμως ότι πρέπει άμεσα να προχωρήσει η ενεργοποίηση των αναφερόμενων δράσεων και η δημοσίευση της πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος, έτσι ώστε να υποβληθούν έγκαιρα οι σχετικές αιτήσεις.

Καταγράφεται επίσης ως θετικό βήμα η προτεινόμενη αύξηση των πόρων του Προγράμματος, με εθνική συμπληρωματική χρηματοδότηση ύψους 1,1 δις ευρώ, με την οποία αυξάνεται η Δημόσια Δαπάνη, φθάνοντας στο ύψος των 6,3 δις ευρώ. Από την πλευρά του Υπουργείου Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας οφείλεται όχι μόνο να δεσμευτούν οι αναγκαίοι αυτοί πόροι, αλλά να διασφαλιστεί και η έγκαιρη χρηματοδότηση του Προγράμματος, στοιχείο καθοριστικής σημασίας για την ομαλή πορεία του. Η πρόταση εξάλλου άμβλυνσης των επιχειρηματικών κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις του αγροτικού τομέα, με τη δημιουργία φορέα χρηματοδότησης, στο πλαίσιο ενός "Αγροτικού Ταμείου Εγγυοδοσίας", αναμένεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό. Το ζήτημα ωστόσο αυτό, το οποίο έχει επανειλημμένα τεθεί από την ΠΑΣΕΓΕΣ, οφείλεται να υλοποιηθεί σύντομα, με τον προσδιορισμό των όρων και των προϋποθέσεων λειτουργίας του επενδυτικού αυτού εργαλείου, που είναι σήμερα περισσότερο από ποτέ αναγκαίο.

Σε ότι αφορά στα επιμέρους μέτρα του Προγράμματος, τονίζονται ειδικότερα τα εξής:

1. Η προτεινόμενη αύξηση της Δημόσιας Δαπάνης στο μέτρο για τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, από 500 εκατ. ευρώ σε 768 εκατ. ευρώ, αποτελεί μεν μία σαφή πρόθεση κατεύθυνσης των πόρων του Προγράμματος προς τις επενδύσεις στον πρωτογενή τομέα (σχέδια βελτίωσης), αλλά από την προτεινόμενη αυτή δαπάνη, ένα σημαντικό μέρος (170 εκατ. ευρώ) αφορά σε ανειλημμένες υποχρεώσεις και ένα επιπλέον  ποσό ύψους 135 εκατ. ευρώ προτείνεται να καλύψει δράσεις των καπνοπαραγωγών. Συνεπώς, οι υπολειπόμενοι προς διάθεση πόροι μέχρι το 2013, ανέρχονται σε 463 εκατ. ευρώ, μέγεθος που υπολείπεται σημαντικά των πραγματικών αναγκών για τις επενδύσεις των αγροτών. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο διάστημα της περιόδου 2007-2010 δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία πληρωμή από το μέτρο αυτό. Παράλληλα, εκκρεμεί η υλοποίηση των επενδύσεων μικρού κόστους στις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις (μικρά σχέδια βελτίωσης), που προτάθηκαν από την ΠΑΣΕΓΕΣ. Είναι σαφές ότι η σημαντική αυτή δραστηριότητα, για την οποία δεν υπάρχει καμία αναφορά ως προς την εξέλιξή της, οφείλεται άμεσα να υλοποιηθεί, με απλές, ευέλικτες και άμεσα εφαρμόσιμες διαδικασίες.

2. Η Δημόσια Δαπάνη που διατίθεται στο υπό τροποποίηση Πρόγραμμα για τις επενδύσεις στην μεταποίηση των αγροτικών προϊόντων, προβλέπεται να ανέλθει στο ύψος των 340 εκατ. ευρώ, δηλαδή θα  παραμείνει μειωμένη στο μισό και πλέον εκείνης του Γ΄ ΚΠΣ (722 εκατ. ευρώ). Πρόκειται συνεπώς για μία δραστική περικοπή, η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί με μεταφορά πόρων από άλλα μέτρα και δράσεις του Προγράμματος, που δεν συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη του τομέα. Δύο επίσης κρίσιμα σημεία οφείλεται να αντιμετωπιστούν άμεσα στο σχεδιασμό και την υλοποίηση του σημαντικού αυτού μέτρου. Το πρώτο αναφέρεται στην επιλογή στοχευμένων επενδύσεων, που συνδέονται άμεσα, ή έστω έμμεσα, με τη στήριξη του εισοδήματος των παραγωγών. Το δεύτερο αφορά στην αντιμετώπιση της καθυστέρησης στην υλοποίηση του μέτρου αυτού, μια και έχουν ήδη υποβληθεί - από το Δεκέμβριο του 2009, περισσότερα από 190 επενδυτικά σχέδια, με αιτούμενο προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 414 εκατ. ευρώ. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα έχει αξιολογηθεί, από την αρμόδια Γνωμοδοτική Επιτροπή, ένας πολύ μικρός αριθμός επενδύσεων, στοιχείο ιδιαίτερα αρνητικό για τον απαιτούμενο ρυθμό υλοποίησης του μέτρου.

3. Το μέτρο που αφορά στους νέους αγρότες έχει ήδη καλυφθεί σχεδόν στο σύνολο του, μια και από την προβλεπόμενη δημόσια δαπάνη, ύψους 303 εκατ. €, οι ανειλημμένες υποχρεώσεις (30 εκατ. €), οι προηγούμενες εντάξεις (100 εκατ. €) και οι νέες εντάξεις του 2009 (155 εκατ. €) προβλέπεται να απορροφήσουν το 94% των διατιθέμενων πόρων.  Το κρίσιμο ζήτημα που αφορά στο μέτρο αυτό ήταν (και είναι) συνδεδεμένο κυρίως με το έλλειμμα σχεδιασμού και εφαρμογής του και λιγότερο με το ύψος της παρεχόμενης ενίσχυσης. Η ένταξη νέων αγροτών στις προβλεπόμενες ενισχύσεις έπρεπε (και πρέπει) να συνδεθεί απόλυτα με την υλοποίηση αναγκαίων παραγωγικών επενδύσεων στις αγροτικές τους εκμεταλλεύσεις, με σαφή κριτήρια και προϋποθέσεις, ώστε η απαραίτητη στήριξή τους, σε καμία περίπτωση, να μην προσλαμβάνει τον χαρακτήρα μιας πρόσκαιρης και επιδοματικής λογικής πολιτικής.

4. Οι πολύπαθες γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις, που σχεδόν στο σύνολό τους είναι ανειλημμένες υποχρεώσεις της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου, δεσμεύοντας τη μεγαλύτερη Δημόσια Δαπάνη από όλα τα μέτρα (882 εκατ. ευρώ), αποτελούν, δυστυχώς, το πλέον τρωτό στοιχείο του Προγράμματος, εξαιτίας των   ελλείψεων στο σχεδιασμό και στη στόχευσή τους, μια και δεν λαμβάνεται υπόψη, ως απόλυτη προτεραιότητα, η εφαρμογή τους στις αγροτικές περιοχές που αντιμετωπίζουν κρίσιμα περιβαλλοντικά προβλήματα (ερημοποίηση, υφαλμύρωση κλπ), οι οποίες μάλιστα έχουν χωροθετηθεί σε πρόσφατη μελέτη του ΙΝΑΣΟ της ΠΑΣΕΓΕΣ για τη διαχείριση του αρδευτικού νερού. Το αποτέλεσμα είναι να συνεχίζεται η υλοποίηση των δράσεων αυτών, χάνοντας μια σημαντική ευκαιρία ουσιαστικής συνεισφοράς στην αντιμετώπιση δυσμενών περιβαλλοντικών επιπτώσεων που αντιμετωπίζει η ελληνική γεωργία. Τονίζεται ότι η μοναδική περίπτωση αύξησης της Δημόσιας Δαπάνης του μέτρου αυτού με την οποία θα μπορούσε να συμφωνήσει η ΠΑΣΕΓΕΣ είναι οι δράσεις που αφορούν στην περιβαλλοντική αναβάθμιση των καπνοχώραφων. Στο μέτρο του εφικτού, κάθε άλλη δαπάνη που αφορά σε υφιστάμενες γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις οφείλεται να περιοριστεί στο ελάχιστο δυνατό μέγεθος. Είναι συνεπώς σαφής η διαφωνία μας σε κάθε επιπλέον ενίσχυση γεωργοπεριβαλλοντικών δράσεων, ίδιου περιεχόμενου, όπως αναφέρονται στην τροποποίηση  του Προγράμματος,  με αύξηση μάλιστα της δαπάνης κατά 240 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για πόρους, που με ένα νέο σχεδιασμό θα μπορούσαν να  αξιοποιηθούν σε πραγματικά υποβαθμισμένες περιβαλλοντικά περιοχές για την παραγωγή πράσινης ενέργειας από βιομάζα που παράγεται από μη υδροβόρες καλλιέργειες.

5. Η αξιοποίηση πρόσθετων πόρων για την υλοποίηση υποδομών ευρυζωνικού διαδικτύου στις αγροτικές περιοχές αποτελεί μεν αναγκαιότητα, αλλά παρόμοιες δράσεις, όπως και άλλες καινοτόμες προτάσεις, μέγιστης προτεραιότητας για τον αγροτικό τομέα, που αφορούν στην αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας (π.χ. ιχνηλασιμότητα και ηλεκτρονικό εμπόριο αγροτικών-διατροφικών προϊόντων) μπορούν να αξιοποιηθούν από τον προϋπολογισμό του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Ψηφιακή Σύγκλιση" του Υπουργείου Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, του οποίου μάλιστα το πραγματικό ποσοστό απορρόφησης βρίσκεται σήμερα στο εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο του 2 % περίπου.

Συνοπτικά, μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων στην προτεινόμενη αναμόρφωση του Προγράμματος, οφείλεται να αποκτήσουν σαφή προτεραιότητα οι επενδύσεις στον πρωτογενή τομέα, οι επενδύσεις στην εξοικονόμηση ύδατος και την αναβάθμιση των αρδευτικών δικτύων, οι στοχευμένες και χωροθετημένες περιβαλλοντικές δράσεις με έμφαση στην αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και δράσεις που συμβάλλουν στη στήριξη της προβολής και της εμπορικής δικτύωσης των αγροτικών προϊόντων.