Ο πολιτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ για θέματα Περιβάλλοντος και Χωροταξίας, Σπύρος Κουβέλης, και η ευρωβουλευτής του Κινήματος, Κατερίνα Μπατζελή, σχετικά με το φαινόμενο των νεκρών ψαριών που εκβράζονται από τον Οκτώβριο στον κόλπο του Μαλιακού, έκαναν την ακόλουθη δήλωση: 

Ζητούμε την άμεση εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, αλλά και της οδηγίας-πλαίσιο για τα νερά (2000/60), καθώς και την οικονομική ενίσχυση των επαγγελματικών τάξεων που θίγονται.

Τα Υπουργεία ΠΕΧΩΔΕ και Αγροτικής Ανάπτυξης και η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση πρέπει να αναλάβουν τις υποχρεώσεις τους για την ένταξη της ευρύτερης περιοχής σε κοινοτικά προγράμματα, την ενημέρωση της Επιτροπής σχετικά με το οικολογικό πρόβλημα, αλλά και για τη συνεργασία των εθνικών και ευρωπαϊκών ερευνητικών κέντρων.

Για το θέμα, έχουν  κατατεθεί σχετικές ερωτήσεις, τόσο στην ελληνική Βουλή, όσο και στην Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Ακολουθούν τα κείμενα των ερωτήσεων.  
 

ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥΣ

1. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ & ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ
2. ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ
3. ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
4. ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΘΕΜΑ: Ρύπανση υδάτων

Κύριοι Υπουργοί,

«Έχουμε πολύ καθαρές λίμνες, καλά ποτάμια – μόνο ο Πηνειός ουσιαστικά έχει πρόβλημα.» -  «Σήμερα ο Ασωπός είναι καθαρός.» 

Από τη μεγαλόσχημη ανακοίνωση του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ στο πλαίσιο της παρουσίασης των δράσεων του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον» ως τις διαπιστώσεις από τη χθεσινή επίσκεψη της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής στον Ασωπό, η απόσταση φαντάζει τεράστια.

Παρόλο που το ΥΠΕΧΩΔΕ υποστηρίζει ότι ουσιαστικά κανένα ποτάμι της χώρας μας δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα, είναι γνωστό ότι ποτάμια όπως ο Αξιός, ο Νέστος, ο Έβρος και ο Στρυμόνας, μεγάλο τμήμα των οποίων περνά από γειτονικές χώρες, κουβαλούν στην κοίτη τους ρυπαντικά φορτία από τις βιομηχανίες αυτών των χωρών με αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένα.

Ειδικά ο Έβρος, καταγράφεται ως ο πιο μολυσμένος διασυνοριακός ποταμός καθώς επιβαρύνεται τόσο από τον ποταμό Εργίνη στο τουρκικό έδαφος, στου οποίου την όχθη λειτουργούν βυρσοδεψία, όσο και από το βουλγαρικό κομμάτι του Άρδα, όπου λειτουργούν βιομηχανίες. Παρόμοια είναι η κατάσταση και στο Νέστο, που πηγάζει από τη Βουλγαρία και έχει μετατραπεί σε χωματερή των βουλγαρικών πόλεων.

Αντίστοιχα ο Αξιός, σύμφωνα με στοιχεία του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Αξιού- Λουδία-Αλιάκμονα, δέχεται κάθε χρόνο μόνο από τις ελληνικές βιομηχανίες περίπου 1.140.000 κυβικά μέτρα βιομηχανικών αποβλήτων.

Ωστόσο καμία προσπάθεια απορρύπανσης των ποταμών δεν έχει δρομολογηθεί στο ελληνικό έδαφος, όπως άλλωστε αποδεικνύει και η προαναφερθείσα εξαιρετικά επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία κατάσταση που επικρατεί στον Ασωπό.

Εξασθενές χρώμιο, βάριο και άλλα τοξικά μέταλλα διαρρέουν τη λεκάνη απορροής και τον υπόγειο υδροφορέα του Ασωπού σε υψηλές συγκεντρώσεις, καθώς η περιοχή αποτελείται κυρίως από πετρώματα που διαπερνώνται εύκολα από υγρά. Έχουν καταγραφεί υψηλές συγκεντρώσεις σε εξασθενές χρώμιο και άλλα τοξικά μέταλλα που θεωρούνται επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία σε τιμές που ξεπερνούν τα όρια. Ουδεμία συστηματική εξέταση ή επιδημιολογική μελέτη για την παρακολούθηση των επιπτώσεων της ρύπανσης στους κατοίκους της περιοχής έχει γίνει. Ήδη υπάρχει πρόβλημα στις καλλιέργειες και στη διάθεση των προϊόντων, ενώ η ιδιοκτησία απαξιώνεται ολοένα και περισσότερο.

Η κυβέρνηση για άλλη μια φορά δείχνει ότι αδυνατεί να κατανοήσει το πρόβλημα και επιλέγει να αναλώνεται σε στομφώδεις και ρητορικές ανακοινώσεις που όμως δεν προσφέρουν καμία λύση στην κατεύθυνση της αειφορίας.

Την ίδια στιγμή, οι υγρότοποι υποβαθμίζονται σε τέτοιο βαθμό, ώστε να χάνεται η μοναδική οικολογική τους αξία. Το κόστος της εγκατάλειψης και της υποβάθμισής τους είναι ανυπολόγιστο.

Η θεσμοθέτηση των φορέων διαχείρισης όλων των υγροτόπων Ramsar το 2003 υπήρξαν σημαντικά βήματα προς μια βιώσιμη διαχείρισή τους, η οποία, όμως, ουδέποτε συνεχίστηκε ή ολοκληρώθηκε. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των στελεχών τους, η λειτουργία των Φορέων Διαχείρισης δυσχεραίνεται από τους λίγους και σίγουρα όχι εγγυημένους πόρους που διαθέτουν. Έτσι παρατηρείται μία προφανής έλλειψη συντονισμού δράσεων φύλαξης και διαχείρισης που αποτελούν τον πυρήνα της προστασίας της οποιασδήποτε προστατευόμενης περιοχής. 
Μετά από τρεις δεκαετίες θεσμικής προστασίας διαπιστώνεται σήμερα η έλλειψη των απαραίτητων δομών, ακόμα κι όταν υπάρχουν οι υποδομές, και η απουσία των στοιχείων εκείνων που απαιτούνται για την ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση των πολύτιμων αυτών περιοχών.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα περιοχών που βιώνουν απόλυτα την παρακμή είναι οι περιοχές του Αμβρακικού και της Λιμνοθάλασσας του Μεσολογγίου, της Λίμνης Παμβώτιδας, της Κορώνειας-Βόλβης, του Σχοινιά.

Αλλαγές στο υδρολογικό καθεστώς, αλλοίωση και υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων, απόρριψη στερεών και εκροή αστικών αποβλήτων, παράνομη και αυθαίρετη δόμηση, εντατικοποίηση της γεωργίας και λαθροθηρία είναι μόνο ορισμένα από τα εντονότατα προβλήματα που αντιμετωπίζει εν γένει η περιοχή του Αμβρακικού.

Η λίμνη Κορώνεια είναι ένας από τους πιο σημαντικούς για την ορνιθοπανίδα υγροτόπους της χώρας, καθώς αποτελεί σταθμό για τα πουλιά που μεταναστεύουν αυτή την εποχή προς τις χώρες της Αφρικής. Παρά ταύτα, θεωρείται από τους πιο υποβαθμισμένους υγροτόπους στη χώρα μας.

Οι λόγοι υποβάθμισης της λίμνης είναι κυρίως η υπεράντληση νερού για γεωργική χρήση, η ανεξέλεγκτη ρύπανση από απόβλητα βιομηχανικών μονάδων, κυρίως βαφείων, αλλά και λύματα από τα γύρω αστικά κέντρα. Το αποτέλεσμα, ο θάνατος όλων των ψαριών της λίμνης και ο μαζικός θάνατος πουλιών συνεπεία της ρύπανσης των νερών της λίμνης. 
 
 

Ο Φορέας Διαχείρισης διαχειρίζεται τη λίμνη και το οικοσύστημα της ανεπαρκέστατα. Ευνουχισμένος σε θεσμικό επίπεδο, χωρίς προσωπικό και παγιδευμένος σε   γραφειοκρατικές διαδικασίες προσπαθεί να αξιοποιήσει τα δεσμευμένα γι'  αυτόν κονδύλια του Επιχειρησιακού Προγράμματος για το Περιβάλλον. Η Κορώνεια κινδυνεύει να αποτελέσει τον πρώτο υγρότοπο που δεσμεύθηκε η χώρα μας από διεθνή σύμβαση να τον προστατεύσει αλλά τον άφησε να αφανιστεί.  

Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα, η Παμβώτιδα εμφανίζεται έως και 100 φορές περισσότερο μολυσμένη από τα επίπεδα που δίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Λίμνες στις οποίες παρατηρούνται πληθυσμιακές εκρήξεις κυανοβακτηρίων, όπως η Παμβώτιδα, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται, χωρίς έλεγχο, για δραστηριότητες αναψυχής και αθλητικές εκδηλώσεις στο νερό όπως κολύμβηση, κωπηλασία, σκι, καθώς και για υδατοκαλλιέργειες. Η έλλειψη πρακτικών διαχείρισης αποτελεί αυτή καθαυτή πιθανό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία αλλά και την άγρια ζωή και αυτό έχει, δυστυχώς, καταδειχθεί από τραγικές περιπτώσεις, σαν αυτή της λίμνης Κορώνειας. 

Ανάλογη κατάσταση επικρατεί και στον Σχοινιά με παράνομες επιχωματώσεις να έχουν διαπιστωθεί στο χώρο του υγροτόπου. Η παρακμή στην οποία έχει περιέλθει ο υγρότοπος οφείλεται στην αδράνεια του Φορέα Διαχείρισης, αφού όπως και οι περισσότεροι Φορείς Διαχείρισης στη χώρα έχουν σταματήσει να λειτουργούν στην πράξη και δεν παράγουν έργο, ελλείψει πολιτικής βούλησης και οικονομικής ενίσχυσης. Η πλήρης απουσία φύλαξης και η ελέγχου ενθαρρύνει φιλόδοξους καταπατητές, οι οποίοι συνεχίζουν ακάθεκτοι τις παράνομες επιχωματώσεις, αλλά και το κυνήγι και άλλες απαγορευμένες δραστηριότητες, που θέτουν σε κίνδυνο τον υγρότοπο, καθώς και το μοναδικό παράκτιο δάσος.

Όλα αυτά έγιναν για μια ακόμη φορά επίκαιρα, καθώς τις τελευταίες μέρες, εμφανίστηκε το φαινόμενο των νεκρών ψαριών που εκβράζονται στο Μαλιακό Κόλπο. Το ανωτέρω φαινόμενο δεν παρουσιάζεται για πρώτη φορά.

Η περιοχή υποβαθμίζεται σταδιακά και σταθερά. Στον Μαλιακό καταλήγουν τα απόβλητα από την επεξεργασία ελαιουργικών προϊόντων και παράνομων χωματερών, τα οποία σε συνδυασμό με την έλλειψη σύγχρονων και αποτελεσματικών ελεγκτικών μηχανισμών οδηγούν τον Κόλπο σε παρακμή και τους επαγγελματίες αλιείς σε επαγγελματικό και οικονομικό αδιέξοδο.

Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν, τα θέματα της παρακολούθησης των υδάτων και της πλήρους εφαρμογής οδηγίας 2000/60 (την οποία ενσωματώσαμε με το Νόμο 3193/2003), δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί. Σύμφωνα με τον προαναφερθέντα νόμο,  απαιτείται ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων λαμβάνοντας υπόψη τις οικολογικές επιπτώσεις, τις κλιματικές αλλαγές, τη δημόσια υγεία και τις αναπτυξιακές τάσεις και ανάγκες.

Επιπλέον, η ενσωμάτωση της Οδηγίας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Σύμφωνα με την Οδηγία 2004/35/ΕΚ διαμορφώνεται ένα πλαίσιο για την περιβαλλοντική ευθύνη βάσει της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», με σκοπό την πρόληψη και την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών.

Επειδή η προστασία και διαχείριση του νερού είναι εθνικό θέμα, και δεν μπορεί να χαθεί άλλος πολύτιμος χρόνος, αλλά να δοθούν άμεσες απαντήσεις και να υπάρξουν άμεσα μέτρα

Επειδή μοναδική λύση είναι η πράσινη οικονομία και ανάπτυξη, που οφείλει να σέβεται το περιβάλλον, να προστατεύει και να αξιοποιεί το φυσικό μας πλούτο ως συγκριτικό πλεονέκτημα του τόπου μας.

Ερωτώνται οι κκ. Υπουργοί:

• Πριν από ένα χρόνο καταμετρούσαμε τα νεκρά ψάρια στον Αμβρακικό. Σήμερα πλήττεται το θαλάσσιο οικοσύστημα του Μαλιακού. Ως πότε θα συνεχίζεται η αδράνεια και η αδιαφορία της Κυβέρνησης, ως πότε θα συνεχίζεται η καταστροφή των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και ενδιαιτημάτων στη χώρα μας;
• Σε ποιες ενέργειες σκοπεύετε να προβείτε, ώστε να εφαρμοστεί το αυτονόητο, δηλαδή η τήρηση της ισχύουσας νομοθεσίας με σκοπό την προστασία του υδατικού και θαλάσσιου περιβάλλοντος και την προάσπιση της δημόσιας υγείας;
• Ποιο είναι το οριακό σημείο στο οποίο θα πρέπει να φτάσουν οι φθίνουσες  πολιτικές για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία της χώρας, ώστε να ξυπνήσουν από το λήθαργο τα αρμόδια Υπουργεία και να λάβουν σοβαρά μέτρα για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία;
• Έχετε εξασφαλίσει κονδύλια για την οικονομική βιωσιμότητα των Φορέων Διαχείρισης; Αν ναι, ποιο είναι το συνολικό ποσό, σε ποιο ποσοστό έχουν απορροφηθεί (αναλυτικά για κάθε ΦΔ και με ποιο χρονοδιάγραμμα);
• Υπάρχει πρόθεση να ενισχύσετε οικονομικά τις κοινωνικές και επαγγελματικές τάξεις που θίγονται από τις κατά καιρούς ζημίες εξαιτίας της ρύπανσης (βλ. Μαλιακός κλπ);
• Με δεδομένο ότι η Ελλάδα βασίζεται οικονομικά σε μεγάλο βαθμό στην τουριστική της βιομηχανία, η μη ενίσχυση αλλά και η καταστροφή του φυσικού της πλούτου –και μάλιστα μεσούσης της οικονομικής κρίσης- οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον ευτελισμό κάθε βιώσιμης πολιτικής τουριστικής ανάπτυξης. Με τέτοιου είδους πολιτικές αδράνειας στοχεύετε να πετύχετε την επανίδρυση του κράτους;

Αθήνα, 10 Απριλίου 2009

Ο ερωτών βουλευτής

Σπύρος Κουβέλης 

Κοινοβουλευτική Ερώτηση Κατερίνας Μπατζελή

Θέμα: Νεκρά ψάρια στο Μαλιακό Κόλπο - Ν.Φθιώτιδας 

Στο Μαλιακό κόλπο από τον Οκτώβριο 2008 αλιεύονται νεκρά ψάρια, φαινόμενο που τον τελευταίο μήνα έχει λάβει έκταση οικολογικής καταστροφής. Οι έρευνες συνεχίζονται με χημικούς ελέγχους και δειγματοληψίες των νεκρών ψαριών για την εύρεση του αιτίου της ασφυξίας τους, το οποίο από τις πρώτες ενδείξεις διαφαίνεται ότι προέρχεται από ανάπτυξη του φυτοπλαγκτόν του βυθού, αγνώστου όμως επισήμως μέχρι σήμερα του αιτίου. Να επισημανθεί ότι η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το ΥΠΕΧΩΔΕ δεν έχουν εντάξει σε κοινοτικά συγχρηματοδοτούμενα έργα τον Σπερχειό και την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Μαλιακού.

Κατά πόσο έχει ενημερωθεί η Επιτροπή από τις εθνικές αρχές για την οικολογική αυτή καταστροφή και την πιθανά εκτεταμένης μορφής ασθένεια των ψαριών;

Υπάρχει η δυνατότητα συνεργασίας αλλά και διασταύρωσης των αποτελεσμάτων των εθνικών ερευνητικών αρχών με εξειδικευμένα ευρωπαϊκά ιχθυολογικά εργαστήρια, αντίστοιχη συνεργασία η οποία είχε γίνει μεταξύ εξειδικευμένων κτηνιατρικών εργαστηρίων για άλλες παρουσιαζόμενες ασθένειες, όπως της γρίπης των πτηνών και των τρελών αγελάδων;

Έχει τεθεί σε άμεση προτεραιότητα η οικολογική ισορροπία του Μαλιακού κόλπου, η οποία βρίσκεται σε απόλυτο συσχετισμό με την τήρηση περιβαλλοντικών προδιαγραφών διαχείρισης αστικών λυμάτων και λειτουργίας των βιομηχανιών καθώς και των ιχθυοκαλλιεργειών της ευρύτερης περιοχής, οι δραστηριότητες των οποίων επιμολύνουν και το Σπερχειό ποταμό, ο οποίος μέχρι σήμερα δεν έχει ενταχθεί στα προγράμματα ελέγχων και περιβαλλοντικής διαχείρισης;

Είναι δυνατή η οικονομική προστασία και αποζημίωση καταρχήν των αλιέων από κοινοτικά προγράμματα, εφόσον η καταστροφή του αλιευτικού πλούτου οφείλεται σε ασθένεια που προέρχεται από περιβαλλοντική μόλυνση;